Toàn bộ luật bóng rổ mới nhất từ A-Z: Hiểu đúng trước khi xem - chơi - thi đấu

1. Luật về đội thi đấu

1.1. Quy định số lượng cầu thủ và thành phần đội bóng

Theo quy định của FIBA (Liên đoàn Bóng rổ Quốc tế), một đội bóng rổ tiêu chuẩn gồm:

• 5 cầu thủ thi đấu chính thức trên sân.
• Tối đa 7 cầu thủ dự bị (tổng cộng 12 cầu thủ cho mỗi đội).
• Một đội phải có ít nhất 5 người để bắt đầu trận đấu. Nếu trong quá trình thi đấu còn dưới 2 người trên sân, đội đó sẽ bị xử thua trận.

Trong quá trình thi đấu:

• Cầu thủ được thay người không giới hạn số lần, nhưng phải thông báo với trọng tài và chỉ thay khi được cho phép.
• Mỗi lần thay người phải thực hiện đúng quy trình tại bàn thư ký, trong thời gian chết hoặc được trọng tài đồng ý.

1.2. Trang phục thi đấu và vật dụng cá nhân

Các cầu thủ phải mặc đồng phục giống nhau về màu sắc và kiểu dáng, bao gồm áo đấu có số rõ ràng ở mặt trước và sau, bắt buộc đi giày thể thao.

Không được đeo các vật dụng cá nhân có khả năng gây nguy hiểm như: Đồng hồ, vòng tay, nhẫn, khuyên tai, kính (trừ kính thể thao chuyên dụng).

Các cầu thủ phải mặc đồng phục giống nhau về màu sắc và kiểu dáng, đi giày thể thao.

1.3. Vai trò đội trưởng và huấn luyện viên trưởng

Đội trưởng (thường ký hiệu là "C") là người được quyền đại diện đội làm việc với trọng tài trong một số tình huống (như khiếu nại, xác nhận quyết định).

HLV trưởng có quyền:

• Gọi hội ý (timeout),
• Yêu cầu thay người,
• Chịu trách nhiệm quản lý hành vi của toàn đội.

1.4. Phân biệt thi đấu 3x3 và 5x5

Nội dung	Thi đấu 3x3	Thi đấu 5x5
Số cầu thủ	3 người trên sân	5 người trên sân
Dự bị	1 dự bị	Tối đa 7 dự bị
Thời gian	10 phút hoặc đến 21 điểm	4 hiệp × 10 phút
Điểm ghi	Trong vòng: 1 điểm Ngoài vòng: 2 điểm	Trong vòng: 2 điểm Ngoài vòng: 3 điểm

2. Luật về thời gian thi đấu

2.1. Cơ cấu thời gian thi đấu chính thức

Một trận đấu bóng rổ tiêu chuẩn theo FIBA gồm 4 hiệp, mỗi hiệp kéo dài 10 - 12 phút.

Thời gian nghỉ:

• Giữa hiệp 1–2 và 3–4: nghỉ 2 phút.
• Giữa hiệp 2 và 3 (nửa trận): nghỉ 15 phút.

2.2. Thời gian hội ý (Timeout)

Mỗi lần hội ý kéo dài 60 giây, chỉ được gọi khi bóng chết (không trong quá trình thi đấu). Mỗi đội có:

• 2 lần hội ý trong hiệp 1 và 2,
• 3 lần hội ý trong hiệp 3 và 4,
• 1 lần hội ý trong mỗi hiệp phụ (nếu có).

2.3. Thời gian bù giờ và hiệp phụ

Nếu kết thúc 4 hiệp mà hai đội hòa điểm, trận đấu sẽ bước vào hiệp phụ (overtime). Mỗi hiệp phụ kéo dài 5 phút và có thể có nhiều hiệp phụ cho đến khi có đội thắng.

​​

Nếu kết thúc 4 hiệp mà hai đội hòa điểm, trận đấu sẽ bước vào hiệp phụ (overtime)

3. Luật về tình trạng bóng

Tình trạng bóng trong luật bóng rổ đề cập đến việc kiểm soát, luân chuyển, giữ hoặc xử lý bóng trong quá trình thi đấu.

3.1. Luật dẫn bóng (Dribbling)

• Cầu thủ chỉ được dẫn bóng bằng một tay, không được dùng cả hai tay cùng lúc.
• Khi đã dừng dẫn bóng, cầu thủ không được dẫn lại (vi phạm double dribble).
• Giữ bóng quá 5 giây mà không hành động (nếu bị kèm sát) cũng phạm luật.

3.2. Luật chạy bước (Traveling)

• Cầu thủ di chuyển quá 2 bước mà không dẫn bóng được coi là chạy bước.
• Nếu dừng lại sau khi bắt bóng rồi bước tiếp mà không nhồi bóng, cũng phạm lỗi.
• Cầu thủ có thể xoay người quanh một chân trụ sau khi dừng lại, nhưng không được nhấc chân trụ trước khi chuyền hoặc ném.

3.3. Luật 3 giây (Three-second violation)

Cầu thủ tấn công không được đứng trong khu vực hình thang (vùng cấm địa) của đối phương quá 3 giây liên tục khi bóng đang trong quyền kiểm soát đội mình.

Lỗi 3 giây không áp dụng khi:

• Cầu thủ đang cố gắng rời khỏi khu vực,
• Đội không kiểm soát bóng tấn công.

Cầu thủ tấn công không được đứng trong khu vực hình thang của đối phương quá 3 giây liên tục khi bóng đang trong quyền kiểm soát đội mình

3.4. Luật 5 giây

Phát bóng biên: Cầu thủ phải đưa bóng vào sân trong vòng 5 giây sau khi trọng tài ra hiệu.

Giữ bóng bị kèm: Nếu bị phòng thủ áp sát mà không chuyền, dẫn hoặc ném trong 5 giây → vi phạm.

3.5. Luật 8 giây

Sau khi giành quyền kiểm soát bóng, đội tấn công phải đưa bóng qua nửa sân trong vòng 8 giây. Nếu không thực hiện đúng sẽ mất quyền kiểm soát bóng.

3.6. Luật 24 giây

• Mỗi đội có 24 giây để thực hiện cú ném rổ sau khi kiểm soát bóng.
• Nếu bóng không chạm vành rổ, đội tấn công sẽ mất quyền kiểm soát.
• Nếu cú ném chạm vành, đồng hồ 24 giây được reset.

3.7. Luật bóng trở lại sân nhà (Backcourt Violation)

Khi đã đưa bóng sang phần sân đối phương, không được chuyền hoặc dẫn ngược trở lại phần sân nhà. Nếu vi phạm, đội sẽ mất quyền kiểm soát bóng.

3.8. Luật can thiệp vào bóng (Goaltending & Interference)

• Goaltending: Cầu thủ chạm bóng khi bóng đang rơi xuống theo hướng rổ và có cơ hội ghi điểm.
• Interference: Cầu thủ chạm vào vành rổ, bảng rổ hoặc cấu trúc khi bóng còn đang trong vùng ghi điểm.
• Trong cả hai trường hợp, trọng tài sẽ công nhận điểm nếu đó là hành vi của đội phòng thủ, hoặc hủy điểm nếu bên tấn công can thiệp sai luật.

Cầu thủ chạm bóng khi bóng đang rơi xuống theo hướng rổ và có cơ hội ghi điểm.

4. Luật thi đấu trong trận bóng rổ theo quy định FIBA

4.1. Nhảy tranh bóng (Jump Ball)

Trận đấu bóng rổ được bắt đầu bằng một pha nhảy tranh bóng giữa hai cầu thủ trung phong của mỗi đội tại vòng tròn giữa sân. Đây là tình huống để xác định quyền kiểm soát bóng đầu tiên.

Ngoài tình huống đầu trận, nhảy tranh bóng còn được áp dụng trong các trường hợp:

• Tranh bóng không xác định được quyền kiểm soát.
• Hai cầu thủ cùng giữ bóng quá lâu mà không ai kiểm soát được.

Nếu luật không yêu cầu nhảy tranh bóng, quyền phát bóng luân phiên sẽ được áp dụng.

4.2. Cách chơi bóng rổ cơ bản

Dù bóng rổ là môn thi đấu tốc độ cao, người chơi vẫn phải tuân thủ nhiều quy tắc khi xử lý bóng và di chuyển.

Một số hành vi thi đấu hợp lệ bao gồm:

• Dẫn bóng bằng một tay và không vi phạm double dribble.
• Chuyền bóng đúng luật, không phạm lỗi kỹ thuật.
• Di chuyển không bóng, chọn vị trí tấn công/phòng thủ.
• Tranh bóng bằng hành động hợp lệ như cướp bóng (steal), cản phá (block).

Các hành vi cố tình phạm luật (như chắn người sai vị trí, dùng tay đẩy) sẽ bị xử lý bằng lỗi cá nhân hoặc lỗi kỹ thuật.

4.3. Luật phát bóng biên (Inbound Pass)

Sau mỗi lần bóng chết hoặc sau khi ghi điểm, đội đối phương có quyền phát bóng biên từ vị trí trọng tài quy định.

Một số điểm cần lưu ý khi phát bóng biên:

• Thời gian tối đa để phát bóng vào sân là 5 giây.
• Người phát bóng không được bước vào sân, không được kéo dài thời gian hoặc giả động tác.
• Cầu thủ trong sân không được phạm lỗi chắn người để đồng đội phát bóng.

Phát bóng sai quy định sẽ khiến đội mất quyền kiểm soát.

Thời gian tối đa để phát bóng biên vào sân là 5 giây.

4.4. Luật ném phạt (Free Throw)

Ném phạt là hình thức ghi điểm sau khi đội đối phương phạm lỗi trong lúc tấn công hoặc vi phạm quá số lỗi cho phép.

Tùy vào tình huống, cầu thủ sẽ được ném phạt:

• 2 cú ném nếu bị phạm lỗi khi đang thực hiện cú ném trong khu vực 2 điểm.
• 3 cú ném nếu lỗi xảy ra khi đang ném ngoài vạch 3 điểm.
• 1 cú ném bổ sung nếu cú ném ban đầu vào rổ và vẫn bị phạm lỗi (ghi điểm + 1).

Mỗi cú ném phạt ghi được 1 điểm. Trong lúc ném phạt, các cầu thủ không được bước qua vạch cho đến khi bóng chạm vành.

4.5. Luật thay người

Trong bóng rổ, đội có thể thay người không giới hạn số lần, nhưng phải tuân thủ đúng thời điểm và thủ tục.

Cụ thể:

• Thay người chỉ thực hiện được khi bóng chết và được trọng tài cho phép.
• Cầu thủ dự bị phải đăng ký thay người tại bàn thư ký, sau đó được gọi vào sân theo hiệu lệnh trọng tài.
• Vi phạm thay người (vào sân sai thời điểm, không đăng ký) sẽ bị xử lý bằng lỗi kỹ thuật.

Trong bóng rổ, đội có thể thay người không giới hạn số lần

5. Luật tính điểm trong bóng rổ

5.1. Cú ném thường (Inside Arc)

Khi cầu thủ ném bóng thành công từ khu vực trong vạch 3 điểm, mỗi cú ném sẽ được tính 2 điểm.

Điều kiện để cú ném được tính điểm:

• Bóng rời tay trước khi hết 24 giây tấn công.
• Cầu thủ không phạm lỗi di chuyển, không chạm vạch 3 điểm (nếu tính là ném gần).

5.2. Cú ném xa (Outside Arc)

Nếu cầu thủ ném bóng thành công từ ngoài vạch 3 điểm, cú ném đó được tính 3 điểm.

Để được công nhận là ném 3 điểm:

• Cầu thủ không chạm vạch hoặc đứng ngoài hoàn toàn khi thực hiện cú ném.
• Nếu chạm vạch hoặc đứng trên vạch, cú ném chỉ tính 2 điểm.

5.3. Cú ném phạt (Free Throw)

Mỗi cú ném phạt hợp lệ ghi được 1 điểm. Đây là cách ghi điểm phổ biến sau khi đối phương phạm lỗi.

Số lần ném phạt phụ thuộc vào tình huống phạm lỗi, như đã nêu ở mục 4.4.

5.4. Luật tính điểm trong bóng rổ 3x3

Bóng rổ 3x3 có quy định điểm khác biệt:

• Ném trong vòng (dưới vạch 2 điểm): tính 1 điểm.
• Ném ngoài vòng: tính 2 điểm.
• Ném phạt: mỗi cú thành công tính 1 điểm.

Luật tính điểm trong bóng rổ 3x3 có quy định điểm khác biệt

6. Luật về các lỗi trong bóng rổ

6.1. Lỗi va chạm (Personal Foul)

Lỗi va chạm là lỗi phổ biến nhất, xảy ra khi một cầu thủ chạm vào người đối phương trong tình huống không hợp lệ như đẩy, chắn sai vị trí, vung tay vào mặt...

Mỗi lỗi cá nhân được cộng dồn theo hiệp, và dẫn đến hình phạt như ném phạt hoặc mất bóng.

6.2. Lỗi phản tinh thần thể thao (Unsportsmanlike Foul)

Lỗi này xảy ra khi cầu thủ có hành vi cố ý phạm lỗi nguy hiểm hoặc có thái độ thiếu tôn trọng đối phương, ví dụ:

• Kéo áo, đánh vào người.
• Phạm lỗi từ phía sau khi đối phương đang phản công.

Cầu thủ bị lỗi sẽ bị trừ điểm uy tín, đội đối phương được ném phạt và giữ bóng.

6.3. Lỗi kỹ thuật (Technical Foul)

Lỗi kỹ thuật không liên quan đến va chạm thể chất, thường là hành vi sai luật hoặc thiếu tôn trọng trọng tài, ví dụ:

• Phản ứng thái quá với trọng tài.
• Thay người sai luật.
• Hành vi câu giờ.

Lỗi kỹ thuật có thể bị tính vào cá nhân hoặc tập thể.

6.4. Lỗi 2 bên (Double Foul)

Khi cả hai cầu thủ ở hai đội cùng phạm lỗi với nhau trong cùng một tình huống, trọng tài sẽ xác định lỗi đôi. Không đội nào được lợi thế, thường tiếp tục trận bằng bóng luân phiên.

Khi cả hai cầu thủ ở hai đội cùng phạm lỗi trong một tình huống, trọng tài sẽ xác định lỗi đôi

6.5. Lỗi truất quyền thi đấu (Disqualifying Foul)

Đây là lỗi nghiêm trọng nhất. Cầu thủ có hành vi:

• Đánh nhau.
• Phạm lỗi nặng cố ý.
• Hành vi bạo lực với trọng tài/cầu thủ.

Người phạm lỗi bị đuổi khỏi sân ngay lập tức, có thể bị cấm thi đấu thêm trận.

6.6. Cầu thủ phạm 5 lỗi cá nhân

Mỗi cầu thủ chỉ được phép phạm tối đa 5 lỗi cá nhân trong một trận. Nếu vượt quá, sẽ mất quyền thi đấu và không được thay vào nữa.

6.7. Lỗi đồng đội (Team Foul)

Mỗi đội chỉ được phạm tối đa 4 lỗi đồng đội mỗi hiệp. Từ lỗi thứ 5 trở đi, mỗi lỗi tiếp theo sẽ dẫn đến ném phạt cho đối phương, kể cả khi lỗi không trong tình huống ném bóng.

6.8. Đội bị xử thua hoặc truất quyền thi đấu

Một đội bóng có thể bị xử thua hoặc truất quyền nếu:

• Không đủ số cầu thủ thi đấu (dưới 2 người trên sân).
• Tự ý rời sân, bỏ trận.
• Có hành vi gây rối, không tuân thủ chỉ đạo trọng tài.

7. Các tình huống phòng thủ – tấn công đặc biệt

Ngoài luật chính thức, người chơi còn phải hiểu những tình huống đặc biệt giúp tối ưu chiến thuật mà vẫn hợp lệ theo luật.

Một số nguyên tắc chiến thuật quan trọng gồm:

• Block (chặn bóng đúng luật): Cản phá cú ném mà không phạm lỗi va chạm.
• Steal (cướp bóng): Cầu thủ phòng thủ cướp bóng bằng tay nhanh, không chạm người.
• Không được cản người khi không có bóng (moving screen hoặc holding).
• Vòng cấm lấy lỗi tấn công (no-charge zone): Khu vực hình quạt ngay dưới rổ, cầu thủ phòng thủ đứng trong đây không được tính lỗi tấn công nếu bị va chạm.

Cầu thủ phòng thủ đứng trong khu vực hình quạt ngay dưới rổ không được tính lỗi tấn công

8. Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Q: Có được ném bóng từ phần sân nhà không?
Có. Miễn là bóng rời tay cầu thủ trước khi hết 24 giây hoặc hết hiệp, và không vi phạm luật bước hoặc thời gian.

Q: Cầu thủ có được nhảy qua vạch ném phạt không?
Không. Khi ném phạt, cầu thủ phải đứng sau vạch ném phạt và chỉ được bước vào khi bóng chạm vành rổ.

Q: Nếu bóng kẹt giữa vành và bảng thì xử lý thế nào?
Tình huống này được xử lý bằng jump ball – tranh bóng luân phiên.

Q: Trọng tài có quyền thay đổi quyết định không?
Có. Trọng tài có thể hội ý và đổi quyết định nếu phát hiện lỗi, hoặc xem lại video trong các tình huống nghi ngờ (nếu có công nghệ hỗ trợ).

Tham khảo luật chính thức FIBA: FIBA Basketball

Trải nghiệm trọn vẹn bóng rổ từ luật chơi đến trận đấu thực tế trên MyTV

Nếu bạn đang tìm cách hiểu luật bóng rổ qua tình huống thực tế, hãy theo dõi các trận đấu đang phát sóng trên MyTV – nền tảng truyền hình sở hữu loạt kênh thể thao hàng đầu và bản quyền các giải đấu hấp dẫn.

Vào tháng 7 này, trên hệ thống kênh Social Truyền hình MyTV sẽ phát sóng độc quyền livestream Giải Bóng rổ Cúp các CLB trẻ toàn quốc (NYCC 2025). Đừng bỏ lỡ những trận cầu sôi động và đầy kịch tính của các tài năng trẻ toàn quốc!

Với hàng loạt kênh thể thao chất lượng, các giải bóng rổ quốc tế và nội dung thể thao đặc sắc, MyTV giúp bạn hiểu – xem – và sống cùng đam mê thể thao.

Tải ứng dụng MyTV:

• MyTV cho Android
• MyTV cho iOS

Website: https://mytv.vn
Hotline hỗ trợ: 1800 1166 (miễn phí)